De boom in met al die controle!
Ze kwam binnen met een stapel mappen en papieren, legde die neer op tafel en zei met een diepe zucht: Op 31 december moet mijn boek af zijn. Oh? vroeg ik, als haar schrijfcoach. Heeft je uitgever je een deadline gegeven? Neenee, ikzelf, zei ze ferm. Ik wil voortmaken, eind dit jaar moet het klaar zijn. Mag het ook, probeerde ik, 19 januari worden? Of misschien eh, 29 januari? Met lichte ergernis vroeg ze waarom. Nou, opperde ik, omdat je jezelf dan wat minder druk oplegt. Schrijven heeft ook ruimte nodig. En ontspanning. En jijzelf en je gezondheid ook, toch?
Fascinerend wat dat hoofdkantoor van ons allemaal kan verzinnen aan strenge regels, aan ‘moetens’, aan zelf-opgelegde deadlines. ‘Als ik het af heb op 31 december, dán ben ik tevreden’ , zegt het hoofd. ‘Als ik vijf kilo afval, dán zal ik gelukkig zijn.’ Al die voorwaarden, die druk die we onszelf opleggen, het ‘als-dan-denken’ – het is in wezen een vorm van voorwaardelijke liefde voor onszelf.
Filosoof Byung-Chul Han schrijft in De vermoeide samenleving dat er in onze maatschappij zoveel nadruk ligt op presteren en goed functioneren, dat we onszelf uitbuiten, ‘en nog vrijwillig ook, zonder dwang van buitenaf’. Vervolgens raken we depressief of opgebrand als de grenzen van die zelfuitbuiting bereikt (of overschreden) worden.
De eekhoorn van Toon Tellegen heeft daar ook een handje van. Op een dag, schrijft de geweldige verhalenverteller Tellegen, trekt de eekhoorn een streep in het zand langs de oever van de rivier. Tot hier en niet verder, zegt hij tegen zichzelf, en hij blijft er ferm achter staan. Dan weet ik tenminste waar ik aan toe ben, dacht hij. De eekhoorn keek naar de andere kant van de streep en zag daar de krekel, die hem wenkte. Nee, riep de eekhoorn, ik kan niet naar je toekomen, je zit aan de verkeerde kant van de streep! Hij hoorde de krekel zeggen: Dan eet ik hem wel alleen op. De eekhoorn werd zo nieuwsgierig dat hij om zich heen keek of niemand hem zag en toen snel, met zijn staart, de streep uitwiste. Misschien is het wel helemaal niet goed om te weten waar je aan toe bent, zei hij in zichzelf. Maar toen hij bij de krekel aankwam, was het al te laat. Het beukennootje was op... De eekhoorn liet zijn schouders zakken en slofte terug naar huis. Hij nam zich voor nooit meer een streep te trekken of te willen weten waar hij aan toe was.
Wat goed, eekhoorn! De boom in met die controle-agenda!
We willen ‘weten waar we aan toe zijn’ en trekken - helemaal zelf - strakke strepen in het zand, bijvoorbeeld rond 31 december. Of rond 1 januari, wanneer de race naar het streefgewicht weer start. Natuurlijk is er soms een doodlijn (brrrrr…..) die we wel even moeten halen. Maar die controle-agenda - zoals dat heet in ACT - en al die zelfverzonnen regels en oekazes: hoeveel daarvan helpen ons nu écht? Om creatief te zijn, om te doen (of te schrijven) wat we willen, om voluit te leven en lief te hebben? Hoe meer controle, hoe minder voelen – dat is een treurige wet.
Een ‘als & dan-leven’ houdt ons de hele tijd gevangen in het ‘als’. Geef mij maar een ‘nu & dan-leven’. Ik probeer steeds meer nú te voelen wat er nodig is, want dán komt er doorgaans een passend antwoord. Een antwoord dat klopt. Een soort levenskunst is dat. Best moeilijk, zo nu en dan, maar de beloning is groot - en heeft de smaak van vrijheid.





Comments