Uncategorized

Shit happens…

We werden behoorlijk onheus bejegend, mijn vriendin Monique en ik. We hadden al veel vertraging opgelopen met de trein,  toen we vorige maand naar een bijeenkomst van mindfulnesstrainers gingen. Ik hoopte na aankomst op het station voor ons tweeën een OV fiets te kunnen huren met mijn abonnement, waar ik keurig netjes voor betaal. Dan zouden we samen snel naar die bijeenkomst fietsen. Maar de OV fiets-verhuurder kon mijn pasje niet scannen, zijn apparaat  pakte de barcode niet , en daarmee was het wat hem betreft einde verhaal. Ik stelde hem van alles voor: een borg betalen;  mijn rijbewijs achterlaten,  in de hoop toch zo’n felbegeerde gele fiets mee te krijgen, maar daar kwam allemaal niets van in. De techniek liet het afweten en daarmee de fietsverhuurder ook.

Toen we afdropen richting taxi standplaats, merkte mijn vriendin op dat ik zo rustig en vriendelijk was gebleven. Hé ja, zag ik toen zelf ook. Ik was helemaal niet boos geworden. En ik had me niet staan inhouden, ik had niet bedácht dat boos worden toch geen zin had – ik had helemaal geen boosheid gevóeld. Vroeger, nog niet eens zo lang geleden, zou ik in verzet, in discussie zijn gegaan. Ik zou ‘op mijn strepen’ zijn gaan staan, ‘voor mijn rechten’ zijn opgekomen. Nu zegt me dat allemaal niet zoveel meer, en denk ik veeleer: ,,Ach, shit happens. Taxi!”

Bijna alle cursisten die bij mij de mindfulnesstraining volgen, stellen op een gegeven moment –  vaak wat vertwijfeld – de vraag: Wat levert het nou eigenlijk óp, dat mediteren? Nou, dit dus, zie ik op zo’n moment heel duidelijk. Minder boosheid, meer berusting, meer compassie ook – voor mezelf, en voor de fietsverhuurder.

De overlevering wil dat deze vraag ook aan Boeddha himself werd gesteld.  Wat heeft u eigenlijk gewonnen met al dat mediteren? zo luidde de – vast ook wat vertwijfelde – vraag. ,,Nou niets!’  heeft de Boeddha toen blijmoedig geantwoord. ,,Maar” , zei hij, ,,ik heb er wel veel door verloren:  boosheid, somberheid, onzekerheid, angst voor ouder worden en angst voor de dood.”

Ik vind dit een heerlijk citaat. Het is wijs en geestig, bemoedigend en inspirerend. Niks winst, maar wel een heleboel verlies! Van zaken die je kunt missen als kiespijn: boosheid, somberheid, onzekerheid, angst. Soms valt er zo’n kwartje:  dan ervaar ik opeens zélf hoe meditatie boosheid laat verdwijnen, of doet verminderen. En na zo’n ervaring wil ik het liefst dansend de dag  vervolgen.

Minder boosheid? Check! Minder somberheid? Check! Minder onzekerheid? Yes. Nu alleen nog even eh… minder angst voor ouderdom en dood. Tja, dát is nog wel even een taai klusje om eens uitgebreid voor te gaan zitten.

Niet meer wapenen

Ik hield het niet helemaal droog, vorige week woensdagavond, toen ik weer een mindfulness groep mocht afsluiten. Twaalf geweldig gemotiveerde deelnemers zaten bij elkaar en vertelden wat de cursus van de afgelopen acht weken hen had gebracht. De leuke jonge vrouw die stralend vertelde dat haar slaapproblemen al sinds het begin van de mindfulnesstraining als sneeuw voor de zon verdwenen zijn.  De hardwerkende en zorgzame dertiger die vertelde dat ze nu zoveel meer geduld kan opbrengen voor haar drie kinderen. De lieve oudere man die met een roos voor mij kwam aanzetten. Er waren tranen, ook bij mij, en het was helemaal goed.

Later kwam nog dit nagekomen bericht van een cursiste die een prachtig blog bijhoudt, zie http://feinzeit.blogspot.nl, en daarop – ook weer prachtig – over onze mooie laatste avond schreef:

we zaten allemaal op ons bankje. handen in de schoot, het werd stil. iemand ging verzitten, schuifelde nog wat. iets ritselde. het werd nog stiller. ik volgde mijn ademhaling, langzaam in, door mijn neus, vijf tellen, wachten, langzaam uit, weer door de neus, zes tellen. en nog een keer. en nog eens. het werd rustig in mijn hoofd. toen we klaar waren was het tijd om afscheid te nemen. acht weken lang hadden we zo een avond bij elkaar gezeten, zonder veel meer te weten dan hoe we heetten. het samenzijn ontroerde me, en ik was niet tegen mijn ontroering opgewassen, het voelde puur, en ook kwetsbaar. mijn harnas van spot afgelegd. ik wilde me niet meer wapenen. later liep ik terug door de koude avond. mijn voetstappen klonken alleen in de straat. ik kon de sterren heel helder zien, de kleine sikkel van de maan. de grote beer hing recht boven mijn huis.

Ontploeteren

Jaren geleden kocht ik een boekje met de titel Ontploeteren. De schrijver bedacht deze leuke, aansprekende term als tegenhanger van ‘ploeteren’: dus je best doen om  altijd aardig gevonden te worden, om stoer te zijn of een interessant ego in de lucht te houden. Dat het ook anders kan, dat je met een ludiek woord ook kunt óntploeteren, sprak mij natuurlijk aan omdat ik altijd aan het ploeteren was.

Ik was zo uitgeploeterd en uitgevloerd, dat het hoog tijd werd om wat te gaan ontploeteren. Want aardig gevonden willen worden, een stoere rol spelen of een interessant ego in de lucht houden: dat deed ik overal en altijd. In mijn werk, bij mijn vrienden, zelfs op de tennisbaan. Jarenlang tenniste ik met iemand die niet bepaald vriendelijk tegen me was, die me zelfs wel eens uitschold. En ik maar stug doorploeteren om tóch aardig gevonden te worden. Van jongsaf aan was ik gewend om alles uit de kast te halen om waardering te krijgen, om ‘erbij’ te mogen horen. Tot ik op een dag deze zin las, die mij zeer trof: Uit sommige kranen komt geen water. En plotseling zag ik in dat ik moest ophouden met deze uitputtingsslag, dat ik niet aan deze kraan moest blijven draaien in de hoop er ooit een druppel uit te persen – want dat ging niet gebeuren.

Ik tennis nu alleen nog met mensen bij wie ik me prettig voel, en met wie ik daardoor veel meer plezier heb.  Inmiddels vind ik dat volstrekt logisch en zou ik niet meer anders kunnen. Maar natuurlijk ben ik daarmee nog niet ‘klaar’ … zucht, waarom zijn we toch nooit eens ‘klaar’? Op het gebied van ontploeteren krijg ik telkens nieuwe ‘uitdagingen’, om dat modieuze woord te gebruiken. Op het podium bijvoorbeeld, wanneer ik een congres mag leiden als dagvoorzitter of een discussie moet voorzitten. Ook daar probeer ik nu steeds minder in een stoere of behaagzieke rol te stappen en durf ik steeds meer rustig, vriendelijk en open te zijn.  Maar oh, wat voelt dat kwetsbaar en wat is dat daardoor moeilijk.

Steeds iets meer worden wie je bent: dat is een moeilijke weg, maar ook een mooie.  Want de moed die ik hiervoor bij elkaar probeer te rapen wordt beloond, zo af en toe. Dan zie ik: hé, die leuke opdracht of dat mooie congres lijkt vanzelf naar me toe te komen, zonder dat ik er hard voor heb geploeterd. Als ik rustig, vriendelijk en open durf te zijn, gaat alles meer stromen. Vele wijzen uit het oosten hebben dit al zo vaak gezegd en opgeschreven – in het boeddhisme, in het taoïsme.  Wijzen uit het westen overigens ook, want komt ‘worden wie je bent’ niet van Nietzsche? Maar je gelooft dat soort wijsheid pas als je het zelf gaat ervaren. Als je ziet: het werk dat er nu komt, pást ook beter bij me. De vrienden die nu overblijven, zijn me ook écht dierbaar. Het leven dat ik nu leid, stróómt meer, zonder dat ik krampachtig aan kranen hoef te draaien.

Na zulke ervaringen durf ik weer een beetje meer te worden wie ik ben, zonder rollenspel en ploeteren, duwen en trekken, uitsloven en behagen. Een totaal ontploeterde staat is vast net zo lastig te bereiken als de verlichting, maar ik ben al blij met ieder stapje in die richting.

Meditatie helpt gevangenen, militairen en acteurs

Een rijke oogst uit dagblad Trouw: binnen vier dagen drie grote artikelen over mindfulness en meditatie – en de vruchten die daarvan te plukken zijn. Richard Gere – erg grijs, beetje gladjes maar ook nog altijd erg aantrekkelijk – vertelt in een interview in Trouw dat hij dagelijks een uur mediteert, en dat hem dat helpt bij het acteren: ,,Het brengt een zekere kalmte. Het leidt tot beter luisteren en meer contact met je emoties. Het vergroot de mogelijkheid om de ander te zien.”

Dan een groot stuk over meditatiecursussen in de gevangenis, waar steeds meer zware jongens op af komen én wat aan ontlenen. De geestelijk verzorgster die deze meditaties begeleidt zegt heel treffend: ,,Hier kun je net zo veel innerlijke vrijheid bereiken als buiten de gevangenis. En wie hier  aan verveling en lethargie ten onder gaat, krijgt het ‘buiten’ ook lastig.”

En tenslotte nog een opmerkelijk, bijna hilarisch artikel over hoe het Amerikaanse leger mindfulness inzet tegen stress onder soldaten.  Met een droge conclusie van de verslaggever: ,,De angst van sommige leidinggevenden in het leger dat mediteren van stoere soldaten slappe monniken zou maken, bleek onterecht: de mediterende mariniers bleken juist sneller te reageren onder stress. Mindfuness is dus moreel neutraal. Het helpt ook bij oorlogvoeren.”

Geen kiespijn vandaag!

Als we kiespijn hebben, worden we daar volledig door in beslag genomen. Onze hele, ja héle dag wordt verziekt door dat pijnlijke, helse gevoel. Begrijpelijk; zelf vond ik een recente kiespijnaanval wel wat weg hebben van weeën tijdens een bevalling.

Maar wat zo jammer is, schrijft de boeddhistische meditatieleraar Thich Nhat Hanh, is dat we het zo snel weer gewoon vinden als de kiespijn verdwenen is; als we weer pijnvrij zijn. Hij spoort ons aan om dat niet gewoon te vinden; om bewust en met aandacht bij pijnloosheid stil te staan. Zelfs als je in geen jaren kiespijn hebt gehad: dat je je dan toch realiseert dat je mooi geen pijn hebt vandaag.

Ik ben zelf – zoals dat zo weinig aantrekkelijk heet – ‘ervaringsdeskundige’ op het gebied van pijn, en ik probeer dit levenskunst-advies ter harte te nemen. Ik probeer dus de dagen dat ik geen pijn heb niet gewoon te vinden maar die te koesteren, en me bewust te realiseren: hoera, mooi geen pijn vandaag! Dat geeft me een gevoel van gezondheid, en een gevoel van dankbaarheid krijg ik daar gratis bij.

Het is wel wat onwennig, om aandacht te ontwikkelen voor iets dat er niet is. Judith Herzberg schrijft hier zo leuk en ludiek over in haar gedicht ‘En of het hier gesneeuwd heeft’:

,,Eerste sneeuw. Ja eerste sneeuw, / maar wie heeft ogen voor de laatste , / de laatste sneeuwpop, het smelten / van de voeten, wie let daarop? /

Zo gaat het ook met pijn. / Je voelt het onbarmhartige / begin maar het verdwijnen / maak je op uit het verdwenen zijn.”

Let met andere woorden ook eens op het verdwijnen, op het verdwenen-zijn: van narigheid, pijn, verdriet, tegenslag. Let af en toe eens op dat wat afwezig is in je leven, op het ‘verdwenene’, en realiseer je dan (hopelijk): hoera, geen narigheid, verdriet, tegenslag of (kies)pijn vandaag!

Het mag wat onwennig zijn, maar het is ook een prachtige opmaat tot het tellen van zegeningen.

Koffie of thee?

De ‘automatische piloot’ is een veelgebruikt begrip in de mindfulness training. Het is die automatische, gedachteloze wijze waarop we heel veel handelingen verrichten, zonder aandacht, zonder nadenken. Dat lijkt vaak heel logisch en efficiënt, maar dat is nog maar de vraag. Het leidt vaak tot veel hilariteit in de cursusgroepen wanneer we met elkaar bekijken hoe efficiënt het in werkelijkheid is, om diep in gedachten verzonken je auto te besturen – tot je die enorme aanrijding veroorzaakt. Of om zo je huisdeur af te sluiten. Ja, dat deed ze altijd zonder nadenken, vertelde een cursiste, tot die dag dat ze, aangekomen in de Ardennen, echt niet meer kon bedenken of ze haar deur wel op slot had gedraaid. Ze was toch maar even terug gereden, drie uur heen, en drie uur terug, om het te checken. Heel efficiënt.

Maar het hardst gelachen hebben we in die ene, leuke groep waar een deelnemer zich voornam om zijn ochtendkoffie niet langer op de automatische piloot te nuttigen, maar die met volle aandacht klaar te gaan maken en op te drinken. Hoe dit gegaan was, vertelde hij de week daarna. Hij was er eens goed voor gaan zitten, had de geur opgesnoven, de koffie aandachtig geproefd en was tot een verbazingwekkende ontdekking gekomen. Hij vond het helemaal niet lekker. Sindsdien drinkt hij, met volle aandacht, iedere ochtend thee.

Zweverig

Het woord dat met afstand het vaakst valt wanneer het gaat over mindfulness, en wanneer mensen niet precies weten wat ze zich daarbij moeten voorstellen, is ‘zweverig’.  Daar wordt dan vaak een beetje sceptisch, bezorgd of afkeurend bij gekeken. Ik begin dan altijd met vragen wat ‘zweverig’ dan eigenlijk is? Misschien iets met wierook en kaarsjes en vage verhalen? Ja, knikt zo’n gesprekspartner dan meestal een beetje sceptisch, bezorgd of afkeurend.

Ik probeer daar tegenin te brengen dat mindfulness als methode juist buitengewoon praktisch en toepasbaar is in het dagelijks leven. En dat het misschien wel ‘zweverig’ is om de hele dag in gedachten en gepieker verzonken te zijn en zo allerlei mooie, fijne, belangrijke en ook pijnlijke momenten niet bewust mee te maken. Mindfulness nodigt uit om wél helemaal aanwezig te zijn bij die momenten, met volle aandacht. Dat blijkt veel voordelen te geven. Mensen met (werk)stress worden zich bewust hoe de stress hen beïnvloedt. Zij leren vaardiger met stress om te gaan, en tijdig te stoppen met ‘doen, doen, doen’. Mensen met gezondheidsklachten leren vaak beter omgaan met de ‘weersomstandigheden’ in hun leven; zich daar niet langer tegen te verzetten of al te veel over te piekeren.

Een cursist mailde me de onderstaande link door, die laat zien hoe ook de concentratie kan verbeteren en hoe mindfulness een gezond tegengif kan bieden tegen die ‘plaag van deze tijd’: multitasking.  En dat het je – zoals het in de laatste Engelse zin hieronder zo mooi staat – juist met beide benen op de grond en in de dagelijkse realiteit zet. Weg van alle zweverigheid dus, en ‘more likely to engage the world’.

The Power of Concentration

“MINDFULNESS goes beyond improving emotion regulation. An exercise in mindfulness can also help with that plague of modern existence: multitasking.

Maria Konnikova for the NYT: “Though the concept originates in ancient Buddhist, Hindu and Chinese traditions, when it comes to experimental psychology, mindfulness is less about spirituality and more about concentration: the ability to quiet your mind, focus your attention on the present, and dismiss any distractions that come your way.

In 2011, researchers from the University of Wisconsin demonstrated that daily meditation-like thought could shift frontal brain activity toward a pattern that is associated with what cognitive scientists call positive, approach-oriented emotional states — states that make us more likely to engage the world rather than to withdraw from it.

http://www.nytimes.com/2012/12/16/opinion/sunday/the-power-of-concentration.html?pagewanted=all&_r=0

Verlangzaam

Wat een geweldig weer! Jawel, dit wordt een praatje over het weer…. Met permissie: mag ik voor één keer met de mindfulness bril op naar het oer-afgezaagde onderwerp van het Hollandse weer kijken, en dan zeggen waarom ik het zo geweldig vind?

Het ziet er natuurlijk allemaal sprookjesachtig uit, zeker nu er net weer een heel pak witte watten bij is gevallen. Maar wat ik vooral bijzonder vind, is hoe alles vertraagt. De auto’s rijden stapvoets, mensen lopen naast hun fiets, langzaam, oplettend. Noodgedwongen aandachtig. De hond huppelt heerlijk los want er is tijd genoeg om hem voor een auto vandaan te vissen. De buurman veegt de stoep en neemt die van ons ook meteen mee.  Mensen letten heel goed op,  niet in de laatste plaats op elkaar. Alle haast lijkt opgeschort tot ander tijden; alle gejaagdheid verdwenen uit de knisperend frisse lucht.

Ben ik aan het zwijmelen? Misschien een beetje, maar ik geniet er tegelijkertijd oprecht van dat het leven zo aangenaam vertraagt. Het doet me denken aan die keer dat ik met krukken liep wegens een blessure. Ik verwachtte dat ik nog niet de helft van mijn gewone werkzaamheden af zou krijgen, maar wat viel dat mee! Ik was enorm ‘gefocust’, rustig en efficiënt – er was geen sprake van tijd verknoeien of  zinloos ronddrentelen in huis, waar normaal gesproken wél sprake van is, zag ik toen pijnlijk duidelijk in.

Het doet me ook denken aan dat mooie gedicht ‘Laat”  van Leonard Nolens, dat ik hier zal overtypen omdat het me zo dierbaar is. En omdat we zijn devies (‘Verlangzaam’) zo goed kunnen gebruiken: in tijden van gladheid, én daarna…

Vertraag / Vertraag / Vertraag je stap./ Stap trager dan je hartslag vraagt. / Verlangzaam. / Verlangzaam. / Verlangzaam je verlangen. / En verdwijn met mate. / Neem niet je tijd./ En laat de tijd je nemen – / Laat.

 

A less full mind

De crisis zal vast invloed hebben op mijn mindfulness cursussen, veronderstelde ik. Dat klopt, maar op een andere manier dan ik dacht: het loopt storm. Voor de nieuwe groep die ik volgende week start, is een wachtlijst.

NRC Handelsblad meldde deze week dat de crisis leidt tot nog meer psychische problemen, burn out en uitval op het werk.  Alleen maar méér spanning dus bij mensen die vaak al hard moesten werken en nu ook nog eens bang zijn om bijvoorbeeld hun baan kwijt te raken.

Ik hoor die spanning en zorgen telkens terug in de voorgesprekken die ik voer met de deelnemers aan mijn cursus. ‘Ik wil zo graag mijn hoofd leeg maken ‘, zegt de leuke jonge vrouw die bij mij aan tafel zit. ‘Ik pieker zo veel’, zegt een andere vrouw, die advocate is en drie kinderen heeft. ‘Ik kan ’s avonds in bed maar niet ophouden met tobben en malen’, verzucht een derde. Ze zeggen bijna allemaal hetzelfde. Ze zijn ook bijna allemaal van hetzelfde type: jong, hoog opgeleid, ambitieus, en meestal vrouw. Ze hebben het vaak heel goed gedaan, tot nu toe,: ze hebben hard gestudeerd, hard gewerkt. Maar nu liggen ze wakker. Ze piekeren, ze malen, ze kunnen de uitknop van hun gedachten niet vinden.

Daar zullen we volop mee gaan oefenen, met die uitknop, al is het een modieus fabeltje dat we ons hoofd echt ‘leeg’ kunnen maken. Maar we kunnen wel meer controle gaan krijgen over al die voortrazende gedachten, en ervoor zorgen dat die minder met ons op de loop gaan. Acht weken lang, ook thuis, zullen we in de nieuwe cursusgroep daarvoor gaan mediteren en de aandacht trainen. Hopelijk (en waarschijnlijk) kan het mooie mindfulness op die manier een eigen steentje bijdragen aan wat meer ‘ontspanning op de arbeidsmarkt’.  Of, zoals een dierbare vriend me net schreef: ,,Nooit weg in tijden van crisis: a less full mind door mindfulness;”

Tijd sparen

Van een oud-cursiste die heel toegewijd met mindfulness verder is gegaan, kreeg ik een kinderboek te leen: Momo en de tijdspaarders. Het was volgens haar helemaal in de mindfulness-geest geschreven. En inderdaad, wat een heerlijk boek!

De goedgemutste en populaire kapper meneer Fusi raakt in de ban van de ‘tijdspaarders’, grijze mannen in grijze pakken die hem manen niet zoveel tijd te verspillen en toch eens wat efficiënter te gaan werken. Meneer Fusi luistert schuldbewust en hangt heel volgzaam in zijn winkel een bord op, met daarop de mantra: Gespaarde tijd is dubbele tijd! 

Schrijver Michael Ende beschrijft hoe het meneer Fusi vervolgens vergaat: ,,Hij werd steeds zenuwachtiger en rustelozer, want één ding was wel eigenaardig: van alle tijd die hij bespaarde, schoot er nooit iets voor hem over. Die verdween zo maar op een raadselachtige manier en was er niet meer. Zijn dagen werden eerst onmerkbaar, maar dan duidelijk voelbaar korter en korter. (….) Er was iets als een blinde bezetenheid over hem gekomen. En als hij soms met schrik opmerkte hoe snel en steeds sneller zijn dagen voorbij vlogen, dan spaarde hij des te verbetener.”

Nee, dan het meisje Momo, dat alles zo rustig en met aandacht doet. Iedereen komt graag bij haar langs in haar oude ruïne waar ze zonder vader of moeder als een soort Pipi Langkous woont. Maar dan een heel bedachtzame Pipi, die bovenal heel goed kan luisteren, waarmee ze voortdurend nieuwe vrienden maakt.  De tijdspaarders in hun grijze pakken met hun grijze levensfilosofie krijgen iedereen in hun macht, behalve dit meisje Momo.

Een heerlijke moraal, die er lekker dik bovenop ligt, maar dat mag de pret niet drukken. Ik kan er een mooie nieuwjaarswens aan ontlenen: Alle goeds voor 2013, en verspil in dat nieuwe jaar vooral lekker veel tijd aan nietsdoen, stilstaan, luieren en luisteren. Het zal je zeker wat opleveren, al was het maar een mooie ervaring of… nieuwe vrienden.

Load More